EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing — Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), travmatik ya da aşırı yüklü anıların yeniden işlenmesi için geliştirilmiş bir psikoterapi yöntemidir. 1987'de Francine Shapiro tarafından geliştirildi; bugün Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından travma tedavisinde kabul gören yöntemler arasında sayılıyor.
Bu sayfa sürecin bu odada nasıl yürüdüğünü anlatıyor. Yöntemin beyinde ne yaptığı ayrı bir yazıda ele alınıyor: EMDR terapisi nedir.
Alarm sistemi ve EMDR'nin yeri
Bu odadaki çalışmanın omurgası bir alarm sistemi çerçevesi. Geçmişte yaşanan bir olay kişide bir olumsuz inanç bırakıyor — "yetersizim", "güvende değilim" gibi. O inanç bugünün sıradan anlarını tehlike olarak okutuyor ve alarm çalıyor. Alarm çaldığında beden iki yönden birine gidiyor: savaş-kaç ya da don.
Bu çerçevede iki ayrı iş var. EMDR, alarmı bu hâle getiren anılarla çalışıyor. Bilişsel davranışçı terapi ise alarmın bugün nasıl susturulacağıyla. İkisi ayrı dönemler halinde sıraya dizilmiyor; çoğu zaman aynı seansın içinde yan yana yürüyor.
Terapinin yayı
Süreç aşama aşama ilerliyor; önceden çizilmiş sabit bir takvimi yok. Her yeni aşama başlamadan önce duyuruluyor — danışan hangi noktada olduğunu ve sıradaki adımın ne olacağını biliyor.
- İlk görüşme. Kişinin neden geldiği ve ne istediği dinleniyor. Ardından alarm sistemi baştan anlatılıyor ve EMDR'nin bu sistemin neresine denk geldiği kısaca aktarılıyor. Seans, bir sonraki görüşmenin hayat hikâyesine ayrılacağının söylenmesiyle kapanıyor.
- Hayat hikâyesi. Ayrıntılı bir öykü alınıyor. Bu aşamanın sırasında ya da hemen sonrasında olumsuz inanç belirleniyor ve ilk seansta kurulan çerçeveye geri bağlanıyor.
- Anı toplama. Belirlenen inançla bağlantılı anılar taranıyor: ev, okul, iş, ilişki gibi yaşam alanlarının her birinden anılar ve bugünkü tetikleyiciler. Haftalık hat da burada açılıyor — inancın hafta içinde nerede devreye girdiğinin takibi, davranışçı ödevler, stabilizasyon çalışmaları ve duruma göre güvenli yer egzersizi.
- Duyarsızlaştırma. Toplanan anılar sırayla çalışılıyor. Haftalık hat bu aşamada da bırakılmıyor, yan yana sürüyor.
Duyarsızlaştırma seansı neye benziyor
Duyarsızlaştırma aşamasında hedef anı belirleniyor: anıyla birlikte gelen görüntü, ona eşlik eden olumsuz inanç, bedende hissedilen yer ve o anki rahatsızlık düzeyi. Ardından kısa setler başlıyor. Her setin içinde danışan anıya odaklanırken eş zamanlı olarak çift yönlü bir uyarım uygulanıyor — çoğunlukla göz hareketleri, gerektiğinde dokunsal ya da işitsel biçimleri.
Setin sonunda ne geldiği soruluyor. Anı çoğu zaman olduğu yerde durmuyor; başka bir sahneye, bir cümleye ya da bedensel bir duyuma kayıyor. Sonraki set nereye kaydıysa oradan devam ediyor. Rahatsızlık düzeyi setler boyunca yeniden ölçülüyor ve düşene kadar sürülüyor.
Bir anı tek seansta kapanabiliyor, kapanmayabiliyor da. Kapanmadığında seans yarıda bırakılmıyor — kapanış işlemi yapılıyor ve anı sonraki seansta kaldığı yerden alınıyor.
Bir seansın içi
Seans 50 dakika. Tipik bir seansın 20-25 dakikası haftanın gözden geçirilmesine ayrılıyor: neyin tetiklendiği, olumsuz inancın nerede devreye girdiği, verilen ödevin nasıl gittiği. Kalan bölüm EMDR'ye kalıyor — anı toplama sürüyorsa ona, bittiyse duyarsızlaştırmaya.
Bu bölünme her hafta aynı kalmıyor; bazı seanslar bütünüyle EMDR'ye ayrılıyor.
Seans aralarında yürüyen çalışma
Ödevler davranışçı ve kademeli. En zor durumdan başlanmıyor: küçük ve somut bir adımla başlanıyor, zorluk adım adım artıyor.
Stabilizasyon çalışmasının yönü ise alarmın hangi tarafa gittiğine göre değişiyor. Savaş-kaç tarafında — kalbin hızlanması, terleme, panik hissi — yavaşlatıcı çalışmalar öne çıkıyor; nefes egzersizleri bunlardan biri. Don tarafında beden zaten yavaşlamış durumda, orada yön ters çevriliyor ve hareket öne alınıyor. Aynı kişiye iki ayrı seansta iki zıt öneri gelebiliyor; bu bir tutarsızlık değil, kuralın kendisi.
Hangi konularda çalışılıyor
- Travma sonrası stres bozukluğu
- Kaygı bozuklukları ve panik atak
- Fobiler ve özgül korkular
- Yas ve kayıp
- Çocukluk çağı travmaları
- Performans kaygısı
Çalışma tanı odaklı yürümüyor. Bir etiketin konması beklenmeden, kişinin getirdiği belirti ve o belirtinin altındaki inanç üzerinden ilerleniyor.
Sürecin uzunluğunu ne belirliyor
Önceden verilebilecek bir seans sayısı yok. Süreyi belirleyen şeyler toplanan anı sayısı, alarmın ne kadar kolay tetiklendiği ve işlemenin tıkanıp tıkanmadığı.
Duyarsızlaştırma setlerinde işleme tıkandığında protokolün içinden bilişsel bir müdahale devreye giriyor ve set kaldığı yerden sürüyor. Bazı tablolarda hazırlık aşaması uzuyor; duyarsızlaştırmaya geçilmeden önce daha uzun bir zemin çalışması gerekiyor.
Bu alandaki çalışma
Berk Alaca EMDR 1. ve 2. Düzey ile İleri Düzey Teknikler 2.0 eğitimlerini tamamladı. 6 Şubat depremi sonrasında sahada EMDR temelli kriz müdahalesi çalışmaları yürüttü ve saha psikologlarına süpervizyon desteği verdi.
Görüşme biçimi
Yüz yüze görüşmeler Çekmeköy Taşdelen'deki ofiste yapılıyor. Online görüşme de mümkün.