Bilişsel davranışçı terapi, düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağlantı üzerinden yürüyen, üzerinde en çok araştırma yapılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Bu sayfa yaklaşımın bu odada nasıl uygulandığını anlatıyor. Yöntemin tanımı, teknikleri ve etkinlik verileri ayrı bir yazıda ele alınıyor: bilişsel davranışçı terapi nedir.
BDT'nin bu çerçevedeki yeri
Buradaki çalışmanın ortak dili bir alarm sistemi çerçevesi: geçmişteki bir olay bir olumsuz inanç bırakıyor, o inanç devreye girdiğinde kişi kendini tehlikede hissediyor ve alarm çalıyor.
Bu çerçevede BDT'nin işi belli. Alarmın bugün çalmasıyla uğraşıyor — günlük hayatta nasıl susturulacağıyla. Alarmı bu hâle getiren anılarla ise EMDR terapisi çalışıyor. İkisi ayrı dönemler halinde sıraya dizilmiyor; çoğu zaman aynı seansın içinde yan yana yürüyor.
Haftalık çalışma neye sabitleniyor
Haftanın gözden geçirilmesi serbest bir sohbet biçiminde yürümüyor. Tarama belirlenen olumsuz inanca sabitlenmiş: haftanın hangi anında devreye girdi, ne söyledi, neyi tetikledi.
Danışan hafta içinden ne getirirse getirsin, anlatılan olay bu soruya bağlanıyor. Çoğu zaman bir zorlama gerekmiyor — olay zaten oraya bağlanıyor, ve bağlantı kurulmaktan çok görünür kılınıyor.
İnanç neden karşıya konuyor
Olumsuz inanç kişinin karşısına konan bir şey olarak ele alınıyor, bir özelliği olarak taşınan bir şey olarak değil: ne zaman konuştuğu, ne söylediği, nereden vurduğu sorulan bir muhatap gibi. Bunun amacı kişinin inançla özdeşleşmek yerine onunla muhatap olabilmesi.
Bir seansın akışı
Bir BDT seansında beş iş yapılıyor: gündemin belirlenmesi, geçen haftanın gözden geçirilmesi, o günün ana çalışması, yeni bir plan ve kapanışta özet ile geri bildirim.
Bu beşi sabit bir sırayla ilerlemiyor. Kitaplarda bir akış olarak verilen bu adımlar odada gidişe göre iç içe geçiyor; sırayı danışanın o hafta getirdiği şey belirliyor.
Seans 50 dakika. EMDR de yürüyorsa seansın 20-25 dakikası bu tarafa ayrılıyor.
Ödevler ve stabilizasyon
Ödevler davranışçı ve kademeli. En zor durumdan başlanmıyor: küçük ve somut bir adımla başlanıyor, zorluk adım adım artıyor. Kademelilik bir kolaylık tercihi olmaktan çok yöntemin kendisi — en zor durumdan başlayan bir denemenin başarısızlığı, inancın haklı çıktığı bir kanıta dönüşüyor.
Yanında stabilizasyon çalışmaları yürüyor ve bunların yönü sabit değil. Savaş-kaç tarafında — kalbin hızlanması, terleme, panik hissi — yavaşlatıcı çalışmalar öne çıkıyor; nefes egzersizleri bunlardan biri. Don tarafında beden zaten yavaşlamış durumda, orada yön ters çevriliyor ve hareket öne alınıyor.
Aynı kişiye iki ayrı seansta iki zıt öneri gelebiliyor; bu bir tutarsızlık değil, kuralın kendisi.
Hangi konularda çalışılıyor
- Kaygı bozuklukları ve panik atak
- Depresif belirtiler
- Fobiler ve kaçınma davranışı
- Obsesif belirtiler
- Mükemmeliyetçilik ve öz eleştiri
- Öfke ve dürtü kontrolü
- Uyku düzeni
Çalışma tanı odaklı yürümüyor. Bir etiketin konması beklenmeden, kişinin getirdiği belirti ve o belirtinin altındaki inanç üzerinden ilerleniyor.
Sürecin uzunluğunu ne belirliyor
BDT kısa süreli bir yaklaşım olarak anılıyor ama önceden verilebilecek bir seans sayısı yok. Süreyi belirleyen şeyler çalışılan alanın genişliği, ödevlerin seans dışında ne kadar yürüdüğü ve EMDR hattının aynı anda açık olup olmadığı.
Görüşme biçimi
Yüz yüze görüşmeler Çekmeköy Taşdelen'deki ofiste yapılıyor. Online görüşme de mümkün.